Neden hep aynı tiplere çekiliyorum?
Romantik ilişkilerdeki tekrarlayıcı partner profilleri, ‘’ilişkisel örüntüler’’ kapsamında ele alınır. Kişiler, partner seçimlerinde bilinçli biçimde farklı seçimler yaptıklarını düşünseler de bilişsel yapılar, temel inançlar ve öğrenilmiş ilişki modelleri tarafından da yönlendirilirler.
İnsanlar gerçekten benzer partnerleri tekrar tekrar mı seçer?
Araştırmalar gösteriyor ki, romantik partner seçimlerinde bireyin önceki ilişki deneyimlerinin, çocuklukta içselleştirilen ilişki modellerinin ve kendilik algısının etkisi yoğundur. Bu noktada rastlantısallık yok denecek kadar azdır. Bu nedenle aynı tiplere çekilmek denilen kavram, dışsal özelliklerden ziyade duygusal süreçlerin bir sonucudur. Kişi, farklı bireylerle ilişki kursa dahi benzer bağlanma biçimlerine, çatışma tarzlarına ve duygusal çıktılara sahip olduğu için döngüler aynı olarak algılanabilir.
Bu tekrar eden çekimin psikolojik temeli nedir?
Yukarıda belirtildiği gibi bu durum, içsel süreçlerin bir sonucudur. Kişinin
- Kendisi hakkında düşünceleri
- Başkalarından beklentileri
- Yakınlığı nasıl tanımladığı gibi temel kabulleri ile yeni tanıştığı kişileri algılama biçimi belirginleşir. Zihin, mevcut inançlara uyumlu özellikteki kişileri tanıdık, güvenli, çekici kodlama eğilimindedir. Dolayısıyla aynı tiplere çekilme durumu, bilişsel tutarlılık ilkesiyle açıklanır. Yani, zihinsel yapılar kendilerini doğrulayan kişilere yönelir.
Neden kişi kendisine iyi gelmeyen ilişkilere bile güçlü biçimde çekilebilir?
Çünkü çekim her zaman psikolojik uyumun göstergesi değildir. Öğrenilmiş duygusal bağlantılar burada daha baskındır. Kişinin erken dönem ilişkilerinde sevgi ile birlikte kaygı, belirsizlik, onay arayışı veya değersizlik duyguları sıklıkla hissedilmişse yetişkinlikte de bu duyguları harekete geçen kişiler zihinsel olarak daha tanıdık olarak algılanabilir.
Bu örüntüler hangi psikolojik bileşenlerden oluşur?
Tekrarlayan partner seçimlerinde üç temel düzey vardır. Bu yapı sabit kalırsa, partnerler değişse bile kişinin ilişki doyumu ve döngüleri sabit kalır:
- Temel İnançlar: Bireyin kendisi ve ilişkiler hakkında çoğu zaman sorgulamadan benimsediği kabullerdir. Örneğin: “Yeterli değilim”, “Yakınlık incitir”, “Sevilmek için çaba gerekir.”
- Otomatik Düşünceler: Olayları yorumlanma biçimini belirleyen ve hızla oluşan içsel ifadelerdir. Örneğin: “Mesaj atmadıysa değersizim.”
- Davranışsal Tepkiler: Otomatik düşüncelerin sonucu olarak kaçınma, yapışma, aşırı uyum sağlama, kontrol etme gibi tutumlardır.
Kimya olarak tanımlanan çekim neyi ifade eder?
Günlük hayatta kimya olarak tanımlanan bu yoğun çekim bilinçli değerlendirme değil, hızlı bilişsel-duygusal eşleşmelerin çıktısıdır. Geçmiş yaşantılarda güçlü duygularla eşleşmiş deneyimlere benzer deneyimlerle (iletişim tarzı, mesafe, güç dağılımı, vs.) tekrar karşılaştığında, bunu çekim kimyası olarak kodlayabilir.
Bu durum değiştirilebilir mi?
Evet. Ancak bu değişim farklı partner seçimlerinden ziyade seçimleri yöneten iç süreçler noktasında farkındalık ve kontrol kazanımı ile mümkündür.
Kişinin farkındalık kazanması gereken alanlar:
- Partnerler arasındaki ortak özellikler neler?
- İlişkilerde tekrar eden roller var mı? Varsa neler?
- Sürekli tetiklenen duygular var mı? Varsa neler?
- Ayrılık süreçlerinde benzerlikler var mı? Varsa neler?
Bu farkındalık bireye ne kazandırır?
Bu farkındalık ile kişi, kimi seçtiğini değil, neden seçtiğini anlamaya başlar. Bu da otomatik süreçleri, farkındalıklı ve kontrollü süreçlere dönüştürür.
