PSİKOLOG İLK GÖRÜŞMEDE NE SORAR?

İlk psikolog randevusu, birçok danışan için belirsizlik, merak ve zaman zaman kaygı içeren bir deneyimdir. Danışanlar ilk seanslarına gelmeden önce sıklıkla ‘’Ne anlatmalıyım?’’, ‘’Acaba benim hakkımda ne düşünür?’’, ‘’Problemimi nasıl açıklamalıyım?’’ ve özellikle ‘’Psikolog ilk görüşmede ne sorar?’’ sorularını kendilerine sorarlar. Klinik değerlendirme ile insani temasın iç içe geçtiği ilk görüşme, terapötik sürecin temeli atıldığı yapılandırılmış bir oturumdur. Bu seansta yalnızca mevcut şikayetler dinlenmez; psikolog, danışanı çok boyutlu biçimde anlamaya çalışır.

İlk görüşmenin temel amacı, danışanı biyolojik, psikolojik ve sosyal yönde bir bütün olarak değerlendirmektir. Bu yaklaşım, ruh sağlığı alanında biyopsikososyal model olarak tanımlanır. Dolayısıyla ilk seansta psikolog, yalnızca semptomlara değil, bu semptomların kişinin yaşamı için anlamına, ortaya çıkarıcı koşullara ve semptomların sürdürülme biçimlerine odaklanır.

Şekil 1

Biyopsikososyal Model Nedir?

Ruh sağlığımızı tek bir sebep değil; biyolojik yapımız, psikolojik durumumuz ve sosyal çevremizin kesişimi belirler. Bu şema, terapide ele alınan bütüncül yaklaşımı özetlemektedir.

Başvuru Nedeni ve Mevcut Sorunların Değerlendirilmesi

İlk seansın başlangıcı çoğunlukla danışanı terapiye getiren problemin ele alınmasıyla başlar. Bu noktada psikolog ilk görüşmede ne sorar denildiğinde akla ilk gelen sorular şunlardır:

• Sizi ne buraya getirdi?
• Güncel olarak hayatınızda en çok zorlandığınız konu, alan nedir?
• Bu durum ne zaman başladı / ne zamandan beri devam ediyor?

Bu sorular, danışana yaşadığı zorlukları kendi cümleleriyle ifade etmesine alan açar.

Bu noktada problemin şiddeti, süresi, danışanın günlük işlevselliğine etkileri ayrıntılı biçimde ele alınır. Bunun yanında danışanın daha önce bu problemlerle nasıl başa çıkmaya çalıştığı, daha önce profesyonel bir destek alıp almadığı, varsa tıbbi süreçleri ve danışanın güncel işlevsellik düzeyi değerlendirilir. Bu bölüm klinik açıdan ilk hipotezlerin oluşturulduğu ve terapi hedeflerinin temellendirildiği ve önemli bir çerçeve sunan kısımdır.

Yaşam Öyküsü ve Gelişimsel Süreç

Danışanların çoğu ilk seansta çocukluğuyla veya geçmiş ilişkileriyle ilgili sorular sorulduğunda şaşırabilir. Ancak psikolog ilk görüşmede ne sorar sorusunun önemli boyutlarından birisi olan bireyin yaşam öyküsü burada temellenir. Yaşam öyküsü kapsamında aile yapısı, ebeveyn tutumları, erken çocukluk deneyimleri, akademik hayatı, yaşam öyküsündeki önemli kayıplar ve/veya travmatik yaşantılar ve dönüm noktaları ele alınır.

Bu sorular ile geçmişte bir sorun aramak amaçlanmaz. Bu soruların ana amacı, bireyin güncelde verdiği duygusal tepkilerin, sahip olduğu düşünce kalıplarının ve deneyimlediği ilişki biçimlerinin hangi bağlamda geliştiğini anlamaktır. Gelişimsel psikoloji ve bağlama kuramları, erken dönem yaşantılarının yetişkinlikteki duygusal ve bilişsel yapılanmadaki etkilerine önemle dikkat çeker. Dolayısıyla ilk görüşmede danışanın kronolojik psikolojik gelişiminin anlaşılması, oldukça önemlidir. 

Günlük Yaşam, İlişkiler ve Ruhsal İşlevsellik

Psikolog, ilk görüşmede danışanın güncel yaşam düzenini ayrıntılı biçimde anlamayı hedefler. Bu kapsamda dikkat, motivasyon, uyku, iştah, enerji düzeyi, mesleki-akademik-sosyal işlevler, stres kaynakları, duygularla başa etme becerileri ve biçimleri, problem çözme yöntemleri ve destek sistemleri (aile, partner, arkadaşlar, vs.) dikkatle ele alınır. Dolayısıyla psikolog ilk görüşmede ne sorar sorusu, danışanın duygusal ve bilişsel işlevselliğini değerlendirmeye yönelik incelemeleri de ele alarak cevaplanabilir. Bu değerlendirme ile yalnızca zorlanan alanlar değil aynı zamanda danışanın sahip olduğu güçlü yönler ve psikolojik kaynakları da görünür hale getirilir.

Terapi Beklentileri ve Hedeflerin Belirlenmesi

Terapi sürecinin etkili olması için danışan ile psikolog arasında ortaklaşa belirlenen hedefler olması hayatidir. Dolayısıyla psikolog ilk görüşmede ne sorar sorusuna karşılık ‘’Bu süreçten beklentini nedir?’’, ‘’Süreç sonunda hangi kazanımlarla ayrılsanız sizin için anlamlı olur?’’ gibi sorular önem taşır.

Danışanın terapiden beklentileri, motivasyonu ve hazır oluş düzeyi sürece paralel olarak değerlendirilir. Bazı danışanların hedefi, belirli semptomlarının azalması iken bazı danışanların hedefi ilişkisel örüntülerini anlayabilmek, kendisi hakkında farkındalık kazanmak veya geçmiş yaşantılarının travmatik etkileri üzerine çalışmak olabilir. İlk görüşme, bu hedeflerin spesifik, uygulanabilir ve ölçülebilir olarak çerçevelenmesini ve sürecin yapılandırılmasını sağlar.

İlk Görüşmenin Terapötik Anlamı

İlk seansta ‘’Kendimi doğru ifade edebildim mi?’’ gibi kaygılar, birçok danışanda ortaktır. Ancak bilinmelidir ki psikolog ilk görüşmede ne sorar sorusunun arkasında bir sorgulama yoktur, aksine danışanı anlamaya yönelik profesyonel bir çaba vardır. İlk görüşme danışana uygulanan bir test değildir. Danışanı doğru anlayabilmek ve değerlendirebilmek için danışanın hazır oluşuna, hızına ve sınırlarına göre yapılandırılan bir değerlendirme seansıdır. 

Sonuç olarak ilk seansta amaç, terapötik ilişki kurmak, klinik değerlendirme yapmak ve sürecin çerçevesini belirlemektir. Tüm bu bilgiler toplamında psikolog ilk görüşmede ne sorar sorusunun yanıtını bilmek; danışanın bu sürece daha rahat, güvenli ve bilinçli katılımını sağlamaktadır.